# GNU жалпы көпшілік лицензиясы

## Кіріспе

Көптеген бағдарламалық қамтамалардың лицензиялары сіздің онымен бөлісу және оны өзгерту еркіндігіңізді шектеуге арналған. Керісінше, GNU жалпы көпшілік лицензиясы сіздің еркін бағдарламалық қамтамамен бөлісу және оны өзгерту еркіндігіңізге кепілдік беруге — бағдарламалық қамтаманың барлық пайдаланушылары үшін еркін болуын қамтамасыз етуге арналған. Осы жалпы көпшілік лицензиясы Еркін бағдарламалық қамтама қорының бағдарламалық қамтамаларының көпшілігіне және авторлары оны пайдалануға міндеттеме алған кез келген басқа бағдарламаға қолданылады. (Кейбір басқа Еркін бағдарламалық қамтама қорының бағдарламалық қамтамалары оның орнына GNU кітапханалық жалпы көпшілік лицензиясымен қамтылады.) Сіз оны өз бағдарламаларыңызға да іске асыруыңызға болады.

Біз еркін бағдарламалық қамтама туралы айтқанда, біз бағаны емес, еркіндікті меңзейміз. Біздің жалпы көпшілік лицензияларымыз сізде еркін бағдарламалық қамтаманың көшірмелерін тарату еркіндігі бар екенін (және қаласаңыз, осы қызмет үшін ақы алуды), сіз бастапқы кодты алатыныңызды немесе қаласаңыз, оны ала алатыныңызды, бағдарламалық қамтаманы өзгерте алатыныңызды немесе оның бөліктерін жаңа еркін бағдарламаларда пайдалана алатыныңызды; және осы әрекеттерді орындай алатыныңызды білуіңізді қамтамасыз етуге арналған.

Сіздің құқықтарыңызды қорғау үшін бізге ешкімге бұл құқықтарды жоққа шығаруға немесе сізден бұл құқықтардан бас тартуды сұрауға тыйым салатын шектеулер қою қажет. Бұл шектеулер бағдарламалық қамтаманың көшірмелерін таратсаңыз немесе оны түзетсеңіз, сізге белгілі бір жауапкершіліктер жүктейді.

Мысалы, егер сіз мұндай бағдарламаның көшірмелерін тегін немесе ақылы түрде таратсаңыз, сіз алушыларға өзіңізде бар барлық құқықтарды беруіңіз керек. Олардың да бастапқы кодты алуын немесе ала алуын қамтамасыз етуіңіз керек. Және олар өз құқықтарын білуі үшін оларға осы шарттарды көрсетуіңіз керек.

Біз сіздің құқықтарыңызды екі қадаммен қорғаймыз:

1. бағдарламалық қамтамаға авторлық құқықты бекітеміз және

2. сізге бағдарламалық қамтаманы көшіруге, таратуға және/немесе түзетуге заңды рұқсат беретін осы лицензияны ұсынамыз.

Сондай-ақ, әрбір автордың және біздің қорғанысымыз үшін, біз бұл еркін бағдарламалық қамтамаға ешқандай кепілдік берілмейтінін бәрі түсінетініне көз жеткізгіміз келеді. Егер бағдарламалық қамтаманы басқа біреу түзетіп, әрі қарай берсе, біз оны алушылардың қолдарындағы түпнұсқа емес екенін білгенін қалаймыз, осылайша басқалар тарапынан туындаған кез келген мәселелер түпнұсқа авторлардың беделіне нұқсан келтірмейді.

Соңында, кез келген еркін бағдарламаға бағдарламалық қамтама патенттері үнемі қауіп төндіреді. Еркін бағдарламаны қайта таратушылардың жеке патенттік лицензиялар алу қаупінен аулақ болғымыз келеді, бұл іс жүзінде бағдарламаны меншікті етеді. Бұған жол бермеу үшін біз кез келген патент барлығының еркін пайдалануы үшін лицензиялануы немесе мүлдем лицензияланбауы тиіс екенін анық көрсеттік.

Көшіру, тарату және түзетудің нақты ережелері мен шарттары төменде келтірілген.

## КӨШІРУ, ТАРАТУ ЖӘНЕ ТҮЗЕТУ ШАРТТАРЫ МЕН ЕРЕЖЕЛЕРІ

### 0-бөлім

Осы Лицензия авторлық құқық иесі оны осы Жалпы көпшілік лицензиясының шарттарына сәйкес таратуға болатыны туралы ескерту қойған кез келген бағдарламаға немесе басқа жұмысқа қолданылады. Төмендегі Бағдарлама кез келген осындай бағдарламаға немесе жұмысқа қатысты, ал Бағдарламаға негізделген жұмыс Бағдарламаның өзін немесе авторлық құқық туралы заңға сәйкес кез келген туынды жұмысты білдіреді: яғни, Бағдарламаны немесе оның бір бөлігін сөзбе-сөз немесе түзетулермен және/немесе басқа тілге аударылған күйінде қамтитын жұмыс. (Бұдан әрі аударма түзету терминіне шектеусіз қосылады.) Әрбір лицензиатқа сіз деп сілтеме жасалады.

Көшіру, тарату және түзетуден басқа әрекеттер осы Лицензиямен қамтылмайды; олар оның қолданылу аясынан тыс. Бағдарламаны іске қосу әрекеті шектелмейді және Бағдарламаның шығысы оның мазмұны Бағдарламаға негізделген жұмысты құраған жағдайда ғана (Бағдарламаны іске қосу арқылы жасалғанына қарамастан) қамтылады. Бұл Бағдарламаның не істейтініне байланысты.

### 1-бөлім

Сіз Бағдарламаның бастапқы кодының сөзбе-сөз көшірмелерін алған күйіңізде, кез келген тасуышта көшіре және тарата аласыз, егер сіз әрбір көшірмеде тиісті авторлық құқық туралы ескертуді және кепілдіктен бас тартуды көрнекі және тиісті түрде жарияласаңыз; осы Лицензияға және кез келген кепілдіктің жоқтығына сілтеме жасайтын барлық ескертулерді өзгеріссіз сақтасаңыз; және Бағдарламаның кез келген басқа алушыларына Бағдарламамен бірге осы Лицензияның көшірмесін берсеңіз.

Көшірмені тасымалдаудың физикалық әрекеті үшін ақы алуыңызға болады және өз қалауыңыз бойынша ақы үшін кепілдік қорғауын ұсына аласыз.

### 2-бөлім

Сіз Бағдарламаның өз көшірмесін немесе көшірмелерін немесе оның кез келген бөлігін түзете аласыз, осылайша Бағдарламаға негізделген жұмысты құрай аласыз, сондай-ақ жоғарыдағы 1-бөлімнің шарттарына сәйкес мұндай түзетулерді немесе жұмысты көшіре және тарата аласыз, егер сіз сондай-ақ мына шарттардың барлығын орындасаңыз:

1. Сіз түзетілген файлдарда файлдарды өзгерткеніңіз және кез келген өзгерту күні туралы көрнекті ескертулердің болуын қамтамасыз етуіңіз керек.

2. Сіз тарататын немесе жариялайтын, толығымен немесе ішінара Бағдарламаны немесе оның кез келген бөлігін қамтитын немесе одан туындаған кез келген жұмыстың осы Лицензия шарттарына сәйкес барлық үшінші тараптарға тегін лицензиялануын қамтамасыз етуіңіз керек.

3. Егер түзетілген бағдарлама іске қосылғанда әдетте командаларды интерактивті түрде оқыса, сіз оны ең қарапайым жолмен осындай интерактивті пайдалану үшін іске қосқан кезде тиісті авторлық құқық туралы ескертуді және кепілдіктің жоқтығы туралы ескертуді (немесе кепілдік беретініңізді айтып) және пайдаланушылардың бағдарламаны осы шарттармен қайта тарата алатынын көрсететін хабарландыруды басып шығаруға немесе көрсетуге және пайдаланушыға осы Лицензияның көшірмесін қалай көруге болатынын айтуға міндеттісіз.

   #### Ерекшелік:

   Егер Бағдарламаның өзі интерактивті болса, бірақ әдетте мұндай хабарландыруды шығармаса, Бағдарламаға негізделген жұмысыңыздан хабарландыру шығару талап етілмейді.

Бұл талаптар түзетілген жұмысқа тұтастай қолданылады. Егер сол жұмыстың анықталатын бөлімдері Бағдарламадан туындамаса және өздігінен тәуелсіз және бөлек жұмыстар ретінде негізді түрде қарастырылуы мүмкін болса, онда сіз оларды бөлек жұмыстар ретінде таратқанда, осы Лицензия және оның шарттары сол бөлімдерге қолданылмайды. Бірақ сіз сол бөлімдерді Бағдарламаға негізделген тұтас жұмыстың бөлігі ретінде таратсаңыз, тұтас жұмысты тарату осы Лицензияның шарттары бойынша жүзеге асырылуы тиіс, оның басқа лицензиаттарға беретін рұқсаттары оны кім жазғанына қарамастан, бүкіл тұтас жұмысқа, демек, оның әрбір бөлігіне қолданылады.

Осылайша, бұл бөлімнің мақсаты толығымен сіз жазған жұмысқа құқықтарды талап ету немесе сіздің құқықтарыңызға дауласу емес; керісінше, мақсат — Бағдарламаға негізделген туынды немесе ұжымдық жұмыстардың таратылуын бақылау құқығын жүзеге асыру.

Сонымен қатар, сақтау немесе тарату тасуышының бір томында Бағдарламаға негізделмеген басқа жұмыстың Бағдарламамен (немесе Бағдарламаға негізделген жұмыспен) жай ғана біріктірілуі басқа жұмысты осы Лицензияның қолданылу аясына кіргізбейді.

### 3-бөлім

Сіз Бағдарламаны (немесе 2-бөлімге сәйкес оған негізделген жұмысты) жоғарыдағы 1 және 2-бөлімдердің шарттары бойынша объектілік кодта немесе орындалатын нысанда көшіре және тарата аласыз, егер сіз келесілердің бірін орындасаңыз:

1. Оны бағдарламалық қамтама алмасу үшін әдетте пайдаланылатын тасуышта жоғарыдағы 1 және 2-бөлімдердің шарттарына сәйкес таратылуы тиіс толық тиісті машинамен оқылатын бастапқы кодпен бірге беріңіз; немесе,

2. Оны кез келген үшінші тарапқа, бастапқы кодты физикалық түрде тарату шығындарыңыздан аспайтын ақыға, бағдарламалық қамтама алмасу үшін әдетте пайдаланылатын тасуышта жоғарыдағы 1 және 2-бөлімдердің шарттарына сәйкес таратылатын тиісті бастапқы кодтың толық машинамен оқылатын көшірмесін беру туралы кемінде үш жыл бойы жарамды жазбаша ұсыныспен бірге беріңіз; немесе,

3. Оны тиісті бастапқы кодты тарату туралы ұсынысқа қатысты алған ақпаратыңызбен бірге беріңіз. (Бұл балама тек коммерциялық емес тарату үшін және бағдарламаны жоғарыдағы b-тармақшасына сәйкес осындай ұсыныспен объектілік кодта немесе орындалатын нысанда алған болсаңыз ғана рұқсат етіледі.)

Жұмыстың бастапқы коды жұмысқа түзетулер енгізу үшін қолайлы нысанын білдіреді. Орындалатын жұмыс үшін толық бастапқы код оның ішіндегі барлық модульдердің барлық бастапқы кодын, соған қоса кез келген байланысты интерфейсті анықтау файлдарын, сондай-ақ орындалатын файлды құрастыруды және орнатуды басқару үшін пайдаланылатын скрипттерді білдіреді. Дегенмен, ерекше жағдай ретінде, таратылатын бастапқы кодқа орындалатын файл жұмыс істейтін операциялық жүйенің негізгі компоненттерімен (компилятор, ядро және т.б.) әдетте таратылатын (бастапқы немесе екілік нысанда) ештеңені қосудың қажеті жоқ, егер сол компоненттің өзі орындалатын файлмен бірге жүрмесе.

Егер орындалатын немесе объектілік кодты тарату белгіленген орыннан көшіруге қол жеткізуді ұсыну арқылы жүзеге асырылса, онда бастапқы кодты сол жерден көшіруге баламалы қол жеткізуді ұсыну бастапқы кодты тарату ретінде есептеледі, тіпті үшінші тараптар бастапқы кодты объектілік кодпен бірге көшіруге міндетті болмаса да.

### 4-бөлім

Осы Лицензияда тікелей қарастырылған жағдайларды қоспағанда, Бағдарламаны көшіруге, түзетуге, қосалқы лицензия беруге немесе таратуға болмайды. Бағдарламаны көшірудің, түзетудің, қосалқы лицензия берудің немесе таратудың кез келген басқа әрекеті жарамсыз болып табылады және осы Лицензия бойынша құқықтарыңызды автоматты түрде тоқтатады. Дегенмен, осы Лицензия бойынша сізден көшірмелер немесе құқықтар алған тараптар, егер олар толық сәйкестікте болса, олардың лицензиялары тоқтатылмайды.

### 5-бөлім

Сізге осы Лицензияны қабылдау талап етілмейді, өйткені сіз оған қол қоймағансыз. Дегенмен, басқа ештеңе сізге Бағдарламаны немесе оның туынды жұмыстарын түзетуге немесе таратуға рұқсат бермейді. Егер сіз осы Лицензияны қабылдамасаңыз, бұл әрекеттерге заңмен тыйым салынады. Сондықтан, Бағдарламаны (немесе Бағдарламаға негізделген кез келген жұмысты) түзету немесе тарату арқылы сіз осы әрекетті орындау үшін осы Лицензияны және Бағдарламаны немесе оған негізделген жұмыстарды көшіру, тарату немесе түзету бойынша оның барлық ережелері мен шарттарын қабылдайтыныңызды білдіресіз.

### 6-бөлім

Бағдарламаны (немесе Бағдарламаға негізделген кез келген жұмысты) әр рет қайта таратқанда, алушы осы ережелер мен шарттарға сәйкес Бағдарламаны көшіруге, таратуға немесе түзетуге бастапқы лицензиардан автоматты түрде лицензия алады. Сіз алушылардың осында берілген құқықтарды жүзеге асыруына ешқандай қосымша шектеулер қоя алмайсыз. Үшінші тараптардың осы Лицензияны орындауын қамтамасыз етуге сіз жауапты емессіз.

### 7-бөлім

Егер сот шешімі немесе патентті бұзды деген айып немесе кез келген басқа себептің салдарынан (патенттік мәселелермен шектелмейді) сізге осы Лицензияның шарттарына қайшы келетін шарттар қойылса (сот бұйрығымен, келісіммен немесе басқа жолмен), олар сізді осы Лицензияның шарттарынан босатпайды. Егер сіз осы Лицензия бойынша міндеттемелеріңізді және кез келген басқа тиісті міндеттемелерді бір мезгілде қанағаттандыратындай етіп тарата алмасаңыз, онда нәтижесінде Бағдарламаны мүлдем тарата алмайсыз. Мысалы, егер патенттік лицензия тікелей немесе сіз арқылы жанама түрде көшірме алатын барлық адамдардың Бағдарламаны роялтисіз қайта таратуына рұқсат бермесе, онда оны да, осы Лицензияны да қанағаттандырудың жалғыз жолы Бағдарламаны таратудан толық бас тарту болар еді.

Егер осы бөлімнің кез келген бөлігі қандай да бір нақты жағдайда жарамсыз немесе орындалмайтын деп танылса, бөлімнің қалған бөлігі қолданылуы тиіс, ал бөлім тұтастай алғанда басқа жағдайларда қолданылуы тиіс.

Бұл бөлімнің мақсаты сізді қандай да бір патенттерді немесе басқа меншік құқығы туралы талаптарды бұзуға итермелеу немесе мұндай талаптардың негізділігіне дауласу емес; бұл бөлімнің жалғыз мақсаты — жария лицензиялық практикалар арқылы іске асырылатын еркін бағдарламалық қамтаманы тарату жүйесінің тұтастығын қорғау. Көптеген адамдар осы жүйенің дәйекті қолданылуына сеніп, сол жүйе арқылы таратылатын бағдарламалық қамтаманың кең ауқымына жомарт үлес қосты; бағдарламалық қамтаманы кез келген басқа жүйе арқылы таратуға дайын ба, жоқ па, оны автор/донор шешеді және лицензиат бұл таңдауды таңа алмайды.

Бұл бөлім осы Лицензияның қалған бөлігінің салдары деп саналатын нәрсені толық анық көрсетуге арналған.

### 8-бөлім

Егер Бағдарламаны тарату және/немесе пайдалану белгілі бір елдерде патенттермен немесе авторлық құқықпен қорғалған интерфейстермен шектелсе, Бағдарламаны осы Лицензия бойынша орналастыратын бастапқы авторлық құқық иесі сол елдерді қоспағанда, географиялық таратудың нақты шектеуін қоса алады, осылайша таратуға тек сол тізімге кірмейтін елдерде немесе елдер арасында рұқсат етіледі. Мұндай жағдайда осы Лицензия шектеуді осы Лицензияның мәтінінде жазылғандай қамтиды.

### 9-бөлім

Еркін бағдарламалық қамтама қоры мезгіл-мезгіл Жалпы көпшілік лицензиясының қайта қаралған және/немесе жаңа нұсқаларын жариялай алады. Мұндай жаңа нұсқалар рухы жағынан қазіргі нұсқаға ұқсас болады, бірақ жаңа мәселелерді немесе қауіптерді шешу үшін егжей-тегжейлері бойынша ерекшеленуі мүмкін.

Әрбір нұсқаға ерекшеленетін нұсқа нөмірі беріледі. Егер Бағдарлама оған қолданылатын осы Лицензияның нұсқа нөмірін және кез келген кейінгі нұсқасын көрсетсе, сізде сол нұсқаның немесе Еркін бағдарламалық қамтама қоры жариялаған кез келген кейінгі нұсқаның ережелері мен шарттарын орындау таңдауы бар. Егер Бағдарлама осы Лицензияның нұсқа нөмірін көрсетпесе, сіз Еркін бағдарламалық қамтама қоры жариялаған кез келген нұсқаны таңдай аласыз.

### 10-бөлім

Егер сіз Бағдарламаның бөліктерін тарату шарттары басқаша басқа еркін бағдарламаларға біріктіргіңіз келсе, рұқсат сұрау үшін авторға жазыңыз. Еркін бағдарламалық қамтама қоры авторлық құқық иесі болып табылатын бағдарламалық қамтама үшін Еркін бағдарламалық қамтама қорына жазыңыз; біз кейде бұған ерекше жағдайлар жасаймыз. Біздің шешіміміз еркін бағдарламалық қамтамамыздың барлық туындыларының еркін мәртебесін сақтау және жалпы бағдарламалық қамтамамен бөлісу мен оны қайта пайдалануды ынталандыру сияқты екі мақсатты басшылыққа алады.

### КЕПІЛДІКТІҢ ЖОҚТЫҒЫ

11-бөлім

БАҒДАРЛАМА ТЕГІН ЛИЦЕНЗИЯЛАНҒАНДЫҚТАН, ҚОЛДАНЫСТАҒЫ ЗАҢМЕН РҰҚСАТ ЕТІЛГЕН ШЕКТЕ БАҒДАРЛАМАҒА ЕШҚАНДАЙ КЕПІЛДІК БЕРІЛМЕЙДІ. ЖАЗБАША ТҮРДЕ ӨЗГЕШЕ КӨРСЕТІЛМЕСЕ, АВТОРЛЫҚ ҚҰҚЫҚ ИЕЛЕРІ ЖӘНЕ/НЕМЕСЕ БАСҚА ТАРАПТАР БАҒДАРЛАМАНЫ ЕШҚАНДАЙ КЕПІЛДІКСІЗ, ТІКЕЛЕЙ НЕМЕСЕ ЖАНАМА, СОНЫҢ ІШІНДЕ, БІРАҚ ОНЫМЕН ШЕКТЕЛМЕЙ, САТУҒА ЖАРАМДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ БЕЛГІЛІ БІР МАҚСАТҚА СӘЙКЕСТІГІНІҢ ЖАНАМА КЕПІЛДІКТЕРІН ҚОСА АЛҒАНДА, СОЛ КҮЙІНДЕ ҰСЫНАДЫ. БАҒДАРЛАМАНЫҢ САПАСЫ МЕН ӨНІМДІЛІГІНЕ ҚАТЫСТЫ БАРЛЫҚ ТӘУЕКЕЛ СІЗГЕ ЖҮКТЕЛЕДІ. ЕГЕР БАҒДАРЛАМАДА АҚАУЛАР БОЛСА, СІЗ БАРЛЫҚ ҚАЖЕТТІ ҚЫЗМЕТ КӨРСЕТУ, ЖӨНДЕУ НЕМЕСЕ ТҮЗЕТУ ШЫҒЫНДАРЫН ӨЗ МОЙНЫҢЫЗҒА АЛАСЫЗ.

### 12-бөлім

ҚОЛДАНЫСТАҒЫ ЗАҢМЕН ТАЛАП ЕТІЛМЕСЕ НЕМЕСЕ ЖАЗБАША ТҮРДЕ КЕЛІСІЛМЕСЕ, ЕШҚАНДАЙ ЖАҒДАЙДА АВТОРЛЫҚ ҚҰҚЫҚ ИЕСІ НЕМЕСЕ БАҒДАРЛАМАНЫ ЖОҒАРЫДА РҰҚСАТ ЕТІЛГЕНДЕЙ ТҮЗЕТЕ ЖӘНЕ/НЕМЕСЕ ҚАЙТА ТАРАТА АЛАТЫН КЕЗ КЕЛГЕН БАСҚА ТАРАП, СІЗДІҢ АЛДЫҢЫЗДА ЗАЛАЛДАР ҮШІН, СОНЫҢ ІШІНДЕ БАҒДАРЛАМАНЫ ПАЙДАЛАНУДАН НЕМЕСЕ ПАЙДАЛАНА АЛМАУДАН ТУЫНДАҒАН КЕЗ КЕЛГЕН ЖАЛПЫ, АРНАЙЫ, КЕЗДЕЙСОҚ НЕМЕСЕ ЖАНАМА ЗАЛАЛДАР ҮШІН (СОНЫҢ ІШІНДЕ, БІРАҚ ОНЫМЕН ШЕКТЕЛМЕЙ, ДЕРЕКТЕРДІҢ ЖОҒАЛУЫ НЕМЕСЕ ДЕРЕКТЕРДІҢ БҰРЫС КӨРСЕТІЛУІ НЕМЕСЕ СІЗДІҢ НЕМЕСЕ ҮШІНШІ ТАРАПТАРДЫҢ ШЕККЕН ШЫҒЫНДАРЫ НЕМЕСЕ БАҒДАРЛАМАНЫҢ КЕЗ КЕЛГЕН БАСҚА БАҒДАРЛАМАЛАРМЕН ЖҰМЫС ІСТЕЙ АЛМАУЫ), ТІПТІ ОНДАЙ ИЕГЕ НЕМЕСЕ БАСҚА ТАРАПҚА МҰНДАЙ ЗАЛАЛДАРДЫҢ МҮМКІНДІГІ ТУРАЛЫ ЕСКЕРТІЛГЕН БОЛСА ДА, ЖАУАПТЫ БОЛМАЙДЫ.